ห้องใต้ดินในบ้านไทย ทำได้แต่ไม่ง่าย เรื่องที่ต้องรู้ก่อนตัดสินใจ

ใครที่เคยดูหนังต่างประเทศแล้วเห็นบ้านฝรั่งมีห้องใต้ดินสวยๆ ไว้ดูหนัง เก็บไวน์ หรือทำเป็นห้องส่วนตัว คงเคยแอบฝันอยากมีบ้างสักครั้ง แต่ในความเป็นจริงของการก่อสร้างบ้านในประเทศไทย พอขุดดินลงไปไม่ถึงสองเมตรก็เริ่มมีน้ำซึมเข้ามาจนแทบแยกไม่ออกว่ากำลังสร้างห้องใต้ดินหรือสระว่ายน้ำ บทความนี้จะสรุปให้เห็นภาพชัดว่าห้องใต้ดินในบ้านเราทำได้จริงไหม มีข้อดีข้อเสียอย่างไร และถ้าตั้งใจจะทำจริงๆ ต้องเตรียมตัวอย่างไรบ้าง

ข้อดีของห้องใต้ดินที่ทำให้หลายคนอยากมี

• ข้อแรกคือการเพิ่มพื้นที่ใช้สอย เพราะการขยายลงไปข้างล่างช่วยให้บ้านที่มีพื้นที่จำกัดมีห้องใช้งานได้มากขึ้น เหมือนอาคารหรือห้างสรรพสินค้าที่ทำชั้นใต้ดินลึกลงไปเพื่อใช้ที่ดินให้คุ้มที่สุด แต่สำหรับบ้านพักอาศัยทั่วไปที่ขนาดที่ดินมักไม่ใช่ปัญหาใหญ่ ข้อนี้อาจไม่ได้ตอบโจทย์มากนัก
• ข้อสองคือลักษณะของห้องที่เงียบสงบและเป็นส่วนตัวสูง เหมาะกับการทำเป็นห้องดูหนัง ห้องอ่านหนังสือ หรือห้องประชุมที่ต้องการสมาธิและความเป็นส่วนตัว
• ข้อสามคือความเย็น เพราะตัวห้องอยู่ใต้ดิน แสงแดดเผาไม่ถึงผนังโดยตรง กว่าความร้อนจะทะลุผ่านชั้นดินลงไปได้ก็ลดทอนไปมาก ทำให้อากาศภายในห้องเย็นกว่าห้องด้านบนตามธรรมชาติ

ข้อเสียที่คนออกแบบมักไม่ได้เล่าให้ฟัง

ก่อนจะตัดสินใจ ควรหายใจลึกๆ แล้วฟังข้อเสียให้ครบ เพราะเรื่องเหล่านี้ผู้ออกแบบหรือผู้รับเหมาหลายรายมักไม่ได้พูดถึง เรื่องแรกคือความคุ้มค่า ต้นทุนการก่อสร้างต่อตารางเมตรของห้องใต้ดินแพงกว่าห้องปกติอย่างมาก ห้องเล็กๆ ขนาด 20-30 ตารางเมตร ถ้าสร้างเป็นชั้นเดียวด้านบนอาจใช้เงินแค่หลักไม่กี่แสน แต่ถ้าทำลงไปใต้ดินพร้อมระบบครบจริงๆ อาจต้องใช้เงินหลายแสนหรือถึงหลักล้าน

เรื่องที่สองคือปัญหาการรั่วซึม ซึ่งเป็นปัญหามาตรฐานที่พบมากที่สุดเวลาถูกเรียกไปช่วยดูบ้าน มักมีน้ำซึมเข้ามาตามผนัง หรือมีความชื้นและกลิ่นอับสะสม ต่อให้น้ำไม่ได้ไหลเข้ามาเป็นน้ำ แต่พอเข้ามาเป็นความชื้นก็ทำให้เกิดเชื้อราและกลิ่นอับตามมา และแก้ที่ปลายทางได้ยากมาก ต้นเหตุหลักมาจากการที่ประเทศไทยโดยเฉพาะกรุงเทพฯ มีระดับน้ำใต้ดินค่อนข้างสูง พอขุดห้องลงไปก็เหมือนเอาห้องไปฝังไว้ใต้น้ำ ทำให้มีความชื้นซึมเข้ามาตลอดเวลา

เรื่องที่สามคือระบบระบายอากาศ เพราะห้องอยู่ด้านล่าง อากาศใหม่ไหลเวียนเข้ามายาก ไม่เหมือนห้องด้านบนที่เปิดประตูหน้าต่างให้ลมพัดผ่านได้ ถ้าต้องการให้อากาศในห้องใต้ดินสะอาดสดชื่น ก็ต้องลงทุนทำระบบระบายอากาศให้ดีมากเช่นกัน

สิ่งที่ต้องรู้ก่อนตัดสินใจลงมือสร้าง

สรุปก่อนว่าห้องใต้ดินในประเทศไทยทำได้ ไม่ใช่ทำไม่ได้ แต่ต้องทำอย่างดีและต้องใช้เงินจำนวนมากจริงๆ ถ้าฟังมาถึงตรงนี้แล้วยังอยากทำต่อ มีสองเรื่องที่ต้องรู้ก่อน เรื่องแรกคือกฎหมาย การสร้างห้องใต้ดินถือเป็นการก่อสร้างที่ต้องขออนุญาตเช่นกัน ต้องดูเรื่องระยะร่นและกฎเกณฑ์ต่างๆ จึงควรคุยกับวิศวกรและสถาปนิกตั้งแต่ขั้นตอนออกแบบ

เรื่องที่สองคือความเหมาะสมของพื้นที่ ควรทดสอบดินด้วยการทำ Boring Test เพื่อดูว่าระดับน้ำใต้ดินอยู่สูงหรือต่ำแค่ไหน พื้นที่บนเขาหรือที่สูงจะมีปัญหาน้อยกว่าเพราะน้ำใต้ดินอยู่ต่ำ แต่บ้านในกรุงเทพฯ และปริมณฑลแทบหนีปัญหานี้ไม่ออก อย่างเช่นบ้านในสนามกอล์ฟที่มีการขุดบ่อน้ำสระน้ำไว้ทั่วบริเวณ ระดับน้ำใต้ดินยิ่งสูงมาก ห้องใต้ดินจึงอับชื้นจนมีเชื้อราขึ้นตามเฟอร์นิเจอร์และพื้นผิว ถ้าพื้นที่ไม่เหมาะสมจริงๆ ก็ไม่แนะนำให้ทำ

สี่เรื่องสำคัญที่ต้องทำให้ครบถ้าจะสร้างจริง

• เรื่องแรกคือคนออกแบบ ต้องเป็นสถาปนิกและวิศวกรที่เชี่ยวชาญเรื่องดินและแรงดันน้ำโดยเฉพาะ เพราะงานนี้เกี่ยวข้องกับความดันน้ำที่ดันเข้ามาตลอดเวลา การปล่อยให้ช่างรับเหมาก่อสร้างกันเองตามปกติ หรือแม้แต่จ้างวิศวกรที่ไม่มีความชำนาญเฉพาะด้าน ก็มีโอกาสเกิดปัญหาสูง จึงต้องกำชับให้มีวิศวกรด้านดินและน้ำเข้ามาช่วยออกแบบด้วย
• เรื่องที่สองคือผนัง ต้องใช้วัสดุกันความชื้นระดับท็อปสุด ทั้งปูนและวัสดุทากันซึมต้องเป็นเกรดที่กันความชื้นได้ดีที่สุด และระบบกันซึมควรทำเป็นสองชั้น ทั้งชั้นนอกและชั้นใน ปิดวัสดุให้แน่นหนาจริงๆ เพราะคิดจะทำแล้วต้องทำอย่างแพง ไม่ใช่ทำอย่างถูก ไม่อย่างนั้นสุดท้ายจะใช้งานไม่ได้เลย

• เรื่องที่สามคือทุกรอยต่อของโครงสร้างต้องมี Water Stop เพราะการก่อสร้างไม่ได้เทหล่อเป็นชิ้นเดียว แต่ละชิ้นจึงต้องมีตัวกันน้ำไม่ให้ซึมผ่านช่องรอยต่อ และต้องทำให้ครบทุกชิ้น
• เรื่องที่สี่คือระบบระบายความชื้นและระบายน้ำ ควรมีปั๊มที่ดูดน้ำและความชื้นในจุดต่ำสุดของห้องเพื่อระบายออกไปข้างนอก

โดยสรุป ถ้างบประมาณไม่ใช่ปัญหา อยากทำก็ทำได้เลย แต่ถ้ามีความกังวลเรื่องงบ การเอาเงินก้อนใหญ่มาถมเพื่อทำห้องเล็กๆ ไม่กี่สิบตารางเมตร อาจคุ้มกว่าถ้านำเงินไปตกแต่งบ้าน ซื้อที่ดินเพิ่ม หรือทำห้องใหม่ด้านบนแทน และที่ต้องเน้นย้ำคือ ถ้าจะทำห้องใต้ดิน กรุณาทำอย่างแพง อย่าทำอย่างถูก เพราะปัญหาความชื้นต้องแก้ตั้งแต่ต้นเหตุ พอบ้านสร้างเสร็จแล้วจะมาแก้ทีหลังนั้นยากมากและช่วยได้ไม่เยอะ